الميرزا القمي
12
جامع الشتات ( فارسي )
مرحوم ابن قولويه وابن بابويه دفن كردند . امروز قبر ميرزا وابن بابويه با چهار رديف از دكانهاى بازار شيخان محصور است وبه نام قبرستان شيخان معروف است وقبر ابن قولويه در پيادهرو خيابان ارم نزديك به سه راه چهارمردان قرار دارد . قبرستان شيخان - دو شيخ ، دو مرد بزرگ - در أصل به خاطر ابن قولويه وابن بابويه بدين نام خوانده شده ليكن امروز مراد از شيخان ابن بابويه وميرزا مىباشد . مقام علمي ميرزا ميرزاى قمى مجتهدي محقق وفقيهى دقيق نگر وأصولي كاوشگر بود . أو در رديف أول علماى شيعه واز سرشناسان تاريخ تشيع است . أو در معادله " نحله اخبارى " ونحله أصولي " تاريخ حوزههاى علميه ، از وزنههاى سنگينى است كه معادله را به نفع نحله أصولي چرخانيده است . كتاب جاويد " قوانين الأصول " وى ، شخصيت علمي أو را جاودان كرده است . قوانين از زمان خود أو تاكنون ، هم مرجع محققين وبزرگان انديشه بوده وهست وهم از كتب كلاسيك ورسمي حوزههاى علميه بود به حدى كه لفظ " قمى " به اطلاق رسيده ودر مباحث ومحافل علمي هر شنونده به محض شنيدن " قال القمي " مىداند كه مراد گوينده يا نويسنده ، ميرزاى قمى است . در فرهنگ حوزوى ما اين گونه اطلاق بيانگر عظمت علمي ونبوغ وارزش فكرى شخص مىباشد . ميرزا در علوم مختلفه از قبيل : فقه ، أصول ، حديث ، تاريخ ، كلام ، رجال وفلسفه تبحر داشت وآثار به جاى مانده از وى دليل اين تبحر است . صاحب روضات مىگويد : شأن ميرزا در علوم أجل از آن است كه وصف شود ! نظريههاى اختصاصى : هر دانشمندى داراى نظريههائى هست ومىشود كه با نظريههاى ديگران متمايز باشد . ليكن ابراز نظريه وارائه ابتكار در مسائل اساسى تنها در انحصار أهل نبوغ مىباشد ، ميرزا نيز از اين قبيل است . مهمترين ومعروفترين نظريههاى استثنائي وى در مسائل اساسى عبارتند از :